Loose Parts

Wat is loose parts speelgoed?

Loose parts zijn losse speelmaterialen zonder één vaststaand doel. Er zijn geen verplichte spelregels en geen voorgeschreven eindresultaten. Een houten munt kan geld zijn in een winkeltje, een wiel onder een bouwwerk, onderdeel van een mandala of eten in een fantasierestaurant. Kinderen geven zelf betekenis aan de materialen.

Juist doordat het materiaal niet voorschrijft wat ermee moet gebeuren, kan hetzelfde loose parts speelgoed steeds opnieuw worden gebruikt. Vandaag worden de onderdelen gesorteerd op kleur, morgen vormen ze een landschap en later worden ze gecombineerd met blokken, speeldoeken of magnetische tegels.

Wat kunnen kinderen met loose parts doen?

Losse speelmaterialen bieden veel verschillende mogelijkheden. Kinderen kunnen er zelfstandig mee spelen, maar ze ook gebruiken voor een gezamenlijk bouwproject of fantasiespel.

Sorteren, tellen en vergelijken

Munten, fiches, ringen, kegels en mandalafiguren kunnen worden gesorteerd op kleur, vorm of grootte. Kinderen kunnen groepjes maken, reeksen leggen en hoeveelheden vergelijken. Transparante fiches en kleurjuwelen zijn daarnaast interessant om bij een lichtbron te bekijken.

Laat het spel zoveel mogelijk bij het kind. Een eenvoudige vraag als “Wat valt je op?” geeft vaak meer ruimte dan een opdracht met maar één goed antwoord.

Patronen en mandala’s maken

Met kleine houten onderdelen kunnen kinderen patronen, figuren en mandala’s leggen. Ze kunnen kleuren herhalen, vanuit het midden naar buiten werken of juist zonder plan beginnen. Vooral de mandalaonderdelen van Grapat lenen zich voor het maken van steeds veranderende composities.

Bouwen en fantaseren

Loose parts kunnen wegen, bomen, dierenvoer, schatten, versieringen of onderdelen van een bouwwerk voorstellen. Door ze te combineren met open einde speelgoed ontstaat een grotere speelwereld waarin kinderen hun eigen verhaal kunnen uitwerken.

Ook een combinatie met magnetisch speelgoed biedt nieuwe mogelijkheden. Losse onderdelen kunnen bijvoorbeeld worden gebruikt om een magnetisch huis, winkel, dierentuin of fantasielandschap verder in te richten.

Voelen en ontdekken

Loose parts verschillen in vorm, gewicht, kleur en materiaal. Kinderen kunnen de onderdelen voelen, verplaatsen, rijgen, stapelen en door hun handen laten gaan. Voor meer materialen waarbij voelen en ontdekken centraal staan, kun je loose parts combineren met sensorisch speelgoed.

Waarom spelen kinderen graag met losse materialen?

Loose parts geven kinderen vrijheid om eigen keuzes te maken. Ze bedenken zelf wat een onderdeel voorstelt, veranderen hun plan tijdens het spelen en zoeken oplossingen wanneer een bouwwerk of patroon anders uitpakt dan verwacht.

Het Nederlands Jeugdinstituut noemt spelen met loose parts als een vorm van vrij spel waarbij kinderen materialen zelf kunnen gebruiken en combineren. Dergelijk spel kan ruimte bieden voor bewegen, ontdekken, samenspelen en het bedenken van eigen oplossingen.

Loose parts kunnen uitnodigen tot:

• sorteren en ordenen;
• tellen en vergelijken;
• patronen herkennen en maken;
• oefenen met kleine bewegingen van handen en vingers;
• bouwen en problemen oplossen;
• zelfstandig en gezamenlijk fantasiespel.

Wat een kind precies doet en oefent, hangt af van de leeftijd, interesse, gebruikte materialen en speelomgeving.

Loose parts speelgoed kiezen op leeftijd

Veel loose parts bestaan uit kleine onderdelen. Controleer daarom altijd het leeftijdsadvies op de verpakking en productpagina.

Voor jonge kinderen zijn grotere, overzichtelijke onderdelen het meest geschikt. Kleine munten, fiches, mandalafiguren en rijgonderdelen kunnen verstikkingsgevaar opleveren en zijn vaak niet geschikt voor kinderen jonger dan drie jaar. De NVWA geeft meer informatie over speelgoed voor kinderen onder de drie jaar.

Bij het kiezen kun je ook onze leeftijdscategorieën bekijken:

• speelgoed voor peuters van 2 tot 4 jaar;
• speelgoed voor kleuters van 4 tot 6 jaar;
• speelgoed voor kinderen vanaf 6 jaar.

Controleer vervolgens bij ieder product afzonderlijk vanaf welke leeftijd het veilig gebruikt kan worden.

Beginnen met loose parts

Een grote verzameling is niet direct nodig. Begin bijvoorbeeld met drie soorten onderdelen in een paar kleuren. Leg ze overzichtelijk in een schaal, sorteerbak of vakkenbak en laat het kind zelf ontdekken wat ermee mogelijk is.

Je kunt de speeluitnodiging later veranderen door:

• één nieuwe kleur of vorm toe te voegen;
• de onderdelen naast blokken of speeldoeken te leggen;
• een spiegel, dienblad of lichtbron als ondergrond te gebruiken;
• materialen aan een seizoen of thema te koppelen;
• enkele onderdelen te vervangen, zodat de verzameling overzichtelijk blijft.

Een kleine, zorgvuldig gekozen selectie kan al tot veel verschillende spelideeën leiden.

Loose parts combineren met ander speelgoed

Losse materialen komen vaak goed tot hun recht in combinatie met speelgoed dat eveneens meerdere gebruiksmogelijkheden heeft. Denk aan bouwblokken, houten figuren, speeldoeken, magnetische tegels en natuurlijke materialen.

Je kunt loose parts bijvoorbeeld gebruiken voor:

• het inrichten van een open einde speelwereld;
• kleur- en sorteerspel;
• een seizoenstafel;
• een winkel of restaurant;
• een licht- en kleuractiviteit;
• een zelfgemaakte mandala;
• tellen en eenvoudige reeksen;
• versiering van een bouwwerk.

Wil je meer leren over het aanbieden en begeleiden van vrij spel? Bekijk dan de online training Open Einde Spel.

Loose parts thuis, op school en in de kinderopvang

Loose parts speelgoed kan thuis worden aangeboden, maar past ook binnen een kinderopvang, gastouderopvang of klas. Bewaar de onderdelen per soort of kleur in transparante bakken of open mandjes. Zo kunnen kinderen zien wat er beschikbaar is en het materiaal zelfstandig pakken en opruimen.

Wissel niet voortdurend de volledige verzameling. Door bekende materialen opnieuw en in andere combinaties aan te bieden, krijgen kinderen de kans om hun spel verder uit te bouwen.

Veelgestelde vragen over loose parts speelgoed

Wat betekent loose parts?

Loose parts betekent letterlijk ‘losse onderdelen’. Het zijn verplaatsbare materialen die kinderen zelf kunnen sorteren, combineren, stapelen, rangschikken en gebruiken in hun eigen spel.

Wat is het verschil tussen loose parts en gewoon speelgoed?

Bij speelgoed met een duidelijke functie ligt vaak vast wat het voorstelt of hoe het gebruikt wordt. Loose parts hebben geen vaste rol. Het kind bepaalt zelf wat de onderdelen worden en kan die betekenis tijdens het spel veranderen.

Vanaf welke leeftijd zijn loose parts geschikt?

Dat verschilt per product. Veel sets bevatten kleine onderdelen en zijn daarom niet geschikt voor kinderen onder de drie jaar. Controleer altijd het specifieke leeftijdsadvies en zorg voor toezicht dat past bij het kind en het materiaal.

Hoeveel loose parts heb je nodig?

Begin met een kleine, overzichtelijke verzameling. Een paar vormen en kleuren zijn voldoende om te sorteren, tellen, patronen te maken en fantasiespel te beginnen. Later kunnen nieuwe onderdelen worden toegevoegd.

Hoe bewaar je losse speelmaterialen?

Gebruik bakjes, manden, sorteerdozen of een vakkenbak. Door ieder type onderdeel een vaste plek te geven, blijft de verzameling overzichtelijk en kunnen kinderen gemakkelijker kiezen en opruimen.